Chris NederhorstPolyurethaanschuim wordt al sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw gebruikt om matrassen te maken. In die begintijd bestond er nog geen koudschuim zoals we dat nu kennen: de matrassen van toen waren polyethermatrassen, met een gesloten celstructuur.
Van polyether naar koudschuim
Die gesloten structuur bleek al snel een probleem. Omdat de cellen in polyether volledig afgesloten zijn, kan er nauwelijks lucht doorheen. Dat maakte de matrassen warm en vochtig om op te liggen, en zorgde daarnaast voor een hardnekkig tweede nadeel: kuilvorming. Onder herhaalde belasting begonnen de gesloten cellen het op den duur te begeven, waardoor het matras zijn vorm verloor precies op de plekken waar het lichaam het meeste gewicht uitoefent.
Koudschuim ontstond als doorontwikkeling hierop: hetzelfde basismateriaal, polyurethaan, maar met een open in plaats van gesloten celstructuur. Die open structuur loste beide nadelen van polyether in één keer op. Lucht kan er wél doorheen circuleren, wat voor een beter ventilerend en drogend slaapklimaat zorgt. Doordat de cellen in koudschuim van nature al opengewerkt zijn in plaats van pas te bezwijken onder druk, is kuilvorming bij koudschuim vanaf SG 55 vrijwel uitgesloten; bij lagere dichtheden blijft het een reëel risico. Dat is een fundamenteel ander mechanisme dan bij polyether, waar het juist het stukgaan van de cellen was dat tot kuilvorming leidde.
De technische naam voor koudschuim is High Resilience (HR) schuim: schuim met hoge veerkracht. Die veerkracht, gecombineerd met de open celstructuur, maakte koudschuim in korte tijd tot het gangbare alternatief voor polyether binnen de matrassenindustrie.
Snel omarmd in de gezondheidszorg
Een van de eerste toepassingen waar de eigenschappen van koudschuim goed tot hun recht kwamen, was de gezondheidszorg. Patiënten die langdurig bedlegerig zijn, hebben een matras nodig dat zowel goed ondersteunt als het risico op doorligwonden (decubitus) beperkt. Dat is precies de combinatie die koudschuim door zijn veerkracht en ventilerende eigenschappen kan bieden. Koudschuim matrassen zijn dan ook in vrijwel elk ziekenhuis te vinden, vaak in gespecialiseerde uitvoeringen afgestemd op langdurig gebruik en intensieve zorg.
Vanuit de zorgsector verspreidde het gebruik van koudschuim zich naar de reguliere matrassenmarkt voor thuisgebruik, waar dezelfde voordelen — goede ondersteuning, lange levensduur, gezond slaapklimaat — net zo relevant bleken.
De rol van densiteit in de ondersteuning
De mate van ondersteuning die koudschuim biedt, hangt sterk samen met de densiteit van het materiaal, uitgedrukt in de SG-waarde. Hoe hoger de SG-waarde, hoe steviger de onderliggende celstructuur en hoe langer het matras zijn veerkracht en vorm behoudt. Dit verklaart ook waarom koudschuim matrassen van sterk uiteenlopende kwaliteit op de markt zijn: het basismateriaal is hetzelfde, maar de dichtheid waarmee het geproduceerd is, bepaalt in grote mate of een matras na een paar jaar nog net zo goed ondersteunt als op de eerste dag.
→ Uitgebreide uitleg: Koudschuim densiteit
Koudschuim in meer matrastypen dan u denkt
Koudschuim beperkt zich allang niet meer tot volledige koudschuim matrassen. Het materiaal is inmiddels een vast onderdeel geworden van vrijwel elk matrastype, ook van matrassen die op het eerste gezicht een heel ander materiaal lijken te zijn.
Neem pocketveermatrassen. Kwalitatief betere uitvoeringen hebben vaak een omlijsting van koudschuim langs de randen, die de losse pocketveren bij elkaar houdt en tegelijk voorkomt dat de rand van het matras onder gewicht wegzakt. Daarnaast wordt in veel gevallen een laag koudschuim over de pocketveren aangebracht, zodat de individuele veren niet meer voelbaar zijn en het comfort dichter bij dat van een volledig koudschuim matras komt te liggen.
Deze combinatie laat zien hoe ver koudschuim zich sinds zijn ontstaan heeft ontwikkeld: van een alternatief voor polyether, tot een materiaal dat inmiddels de basis vormt onder een groot deel van de matrassenmarkt — ook binnen matrastypen die niet als koudschuim matras verkocht worden.
Kort samengevat
- Polyurethaanschuim bestaat al sinds de jaren vijftig; de eerste matrassen hiervan waren polyether, met een gesloten celstructuur.
- Koudschuim (HR-schuim) ontstond als doorontwikkeling: dezelfde grondstof, maar met een open celstructuur die polyethers twee grootste nadelen — slechte ventilatie en kuilvorming — oploste.
- De gezondheidszorg omarmde koudschuim vroeg vanwege de combinatie van ondersteuning en decubituspreventie; van daaruit verspreidde het gebruik zich naar de reguliere markt.
- De SG-waarde bepaalt in grote mate hoe goed en hoe lang koudschuim zijn ondersteunende eigenschappen behoudt.
- Koudschuim zit tegenwoordig ook verwerkt in andere matrastypen, zoals de randen en comfortlaag van pocketveermatrassen.